Back to top

GMO-rijst tegen vitamine A-gebrek?

Nobelprijswinnaars scharen zich achter Golden Rice

Honderdentien Nobelprijslaureaten hebben een open brief ondertekend waarin ze de tegenstanders van GGO's - met Greenpeace voorop - oproepen om hun anti-GGO-campagne te staken.1 Centraal in dit debat staat Golden Rice, een genetisch gemanipuleerde rijstvariëteit die rijk is aan vitamine A en die het potentieel heeft om sterfte en ziekte veroorzaakt door vitamine A-gebrek te elimineren. 'Een totaal van één tot twee miljoen vermijdbare overlijdens gebeurt jaarlijks als gevolg van vitamine A-gebrek. Hoeveel arme mensen in de wereld moeten nog sterven vooraleer we dit als een "misdaad tegen de menselijkheid" moeten beschouwen?'

Achter de briefcampagne zitten Richard Roberts en Phillip Sharp van Support Precision Agriculture. Ze beschuldigen Greenpeace van bangmakerij, die vooral het doel dient donaties van leden te innen.2 Niet dat Roberts volledig tegen Greenpeace gekant is, maar met hun GGO-standpunten zitten ze er hopeloos naast.

Emotie en dogma

De briefcampagne illustreert de verregaande polarisatie van het GGO-debat. Milieuactivisten zijn tegen GGO's vanwege emotionele of dogmatische redenen.1 Ze moeten de stem van de wetenschap respecteren. Die zegt eensluidend: 'Gewassen verbeterd door biotechnologie zijn veilig, minder schadelijk voor het milieu en goed voor de biodiversiteit'.

Deze briefcampagne is zelf niet wars van emotie of dogmatisme. Eén à twee miljoenen overlijdens per jaar wijten aan de halsstarrigheid van Greenpeace is zelf een voorbeeld van emotionele chantage. En onjuist volgens Glenn Stone en Dominic Glover, twee antropologen die de ontwikkeling van Golden Rice in de Filipijnen opgevolgd hebben. Dat Golden Rice er nog altijd niet geteeld wordt, ligt niet aan de anti-GGO'ers.5 Die mogen dan wel een klein testveld in de Filipijnen vernietigd hebben, maar dat is niet de ware reden. Golden Rice bleek gewoon niet productief genoeg in de testfase. De concurrentie was immers moordend, de Filipijnen waren tegelijk bezig oude, lokale rassen te herwaarderen.

Honderd Nobelprijswinnaars laten opdraven heeft ook iets pseudowetenschappelijks. Te meer omdat het merendeel van de ondertekenden laureaat zijn in andere vakgebieden, zoals fysica, economie, geneeskunde of politiek.3 Wetenschap is voor hen de onwrikbare maatstaf. Ben je tegen GGO's, dan ben je ook onwetenschappelijk of zelfs antiwetenschappelijk. Dat is het dogma waarop de briefcampagne steunt.

Het is bovendien een illusie dat wetenschap kan prevaleren in een debat als dit. Wetenschap maakt geen keuzes, dat is het terrein van de ethiek. Patenten op planten en de steeds groeiende invloed van multinationals op de wereldlandbouw hebben veel wantrouwen opgewekt bij de consument. Het is een veelgehoorde bekommernis over GGO's.

Voor Golden Rice geldt dit argument niet: de ontwikkelaars hebben de intellectuele rechten zoveel mogelijk uit handen van bedrijven willen houden. Golden Rice moest al vanaf het begin een humanitair project worden. Golden Rice mocht commercieel vrij gebruikt en verdeeld worden (mogelijk omdat er hoe dan ook weinig geld aan valt te verdienen). Alleen heeft het een hele poos geduurd vooraleer het toegelaten werd. De regelgeving voor GGO's blijkt buitensporig streng te zijn.6,7

Een misdaad tegen de menselijkheid, zo noemde uitvinder Ingo Potrykus de regelgeving in 2010 al.7 De brief ondertekend door 110 Nobelprijswinnaars neemt die frase over, maar dan gericht op Greenpeace. Voorstanders zien in Golden Rice een elegante oplossing. Je moet 'hun rijst' enkel door Golden Rice vervangen: Aziatische consumenten hoeven hun productiewijze of consumptiepatroon niet te veranderen. Golden Rice maakt ook de uitdeling van vitamine A-supplementen overbodig, wat erg duur en weinig duurzaam is.

Voorstanders schilderen milieuactivisten af als irrationeel en onwetenschappelijk. Maar in hoeverre is het verhaal van Golden Rice gebaseerd op harde feiten? Een voorbeeld: een test met de eerste versie van Golden Rice wees uit dat na vier weken geen bètacaroteen in Golden Rice meer te bespeuren was.10 Over gegevens van de tweede versie beschikken we niet. Bevat de rijst nog andere inhoudsstoffen waarover we ons zorgen moeten maken? Zo zijn er nog onbeantwoorde vragen, die niet gesteld mogen worden. Want er staan levens op het spel ...11

Alternatieven

Volgens Greenpeace lost Golden Rice de kern van het probleem niet op: het gebrek aan gevarieerde voeding. Zorg voor een betere beschikbaarheid van groenten en fruit, en het probleem van vitamine A lost vanzelf op. Alle voedingstekorten worden daarmee in een klap aangepakt.4

Waarom niet de zoete aardappel introduceren op plekken waar veel gebrek aan vitamine A is, zoals in landen van Zuidoost-Azië? Sommige variëteiten bevatten meer dan 250 µg bètacaroteen per gram. Een labo uit Bangladesh analyseerde zeven variëteiten en kwam uit op 62, 36 en 19 µg/g voor de drie rijkste variëteiten.8Zoete aardappel kan dus zeker concurreren met Golden Rice (35 µg/g).

Geslepen witte rijst heeft in arme landen de voorkeur vanwege de kortere kooktijd die veel energie bespaart. Maar witte rijst is ook ontdaan van een pak voedingsstoffen, denk aan de B-vitaminen. Bovendien heeft witte rijst een hoge glycemische index en is het niet het meest gezonde voedingsmiddel.9 Het promoten van zoete aardappel en andere groenten zou dus veel verstandiger zijn.

Een andere mogelijkheid is het inzetten van vis of andere waterdieren in rijstvelden.12 Behoorlijk wat vis kan gekweekt worden zonder in te boeten op de rijstoogst. Vis is gezond en bevat vitamine A. Het vis-rijstsysteem zou ook het gebruik van pesticiden verlagen.

Prestigeproject

De tegenstanders vrezen dat Golden Rice niets meer is dan een PR-stunt.10 GGO's hebben een slecht imago in westerse landen. Het verhaal rond vitamine A-gebrek wordt aangewend om dat imago op te poetsen. Zo voeren ze de politieke druk op om de regelgeving rond GGO's te versoepelen.

Milieuactivisten maken zonder twijfel gretig gebruik van emotionele en pseudowetenschappelijke argumenten, denk aan Frankensteinvoedsel, spelen-voor-God, genetische vervuiling enzovoort. Velen zijn dan ook onvoldoende wetenschappelijk geschoold. Veel van hun argumenten kan terecht van tafel geveegd worden.

Het is toch beangstigend dat deskundigen een even sterk gepolariseerd standpunt innemen.13 Voorstanders zijn duidelijk erg gefrustreerd. Ook dat bemoeilijkt een gezond debat over biotechnologie. Biotechnologie biedt zeker mogelijkheden voor de wereldvoedselvoorziening, en niet per se in de vorm van GGO's. De vraag is eerder waarom dit altijd via een reductionistisch one size fits all manier moet gebeuren.

Referenties: 
  1. http://supportprecisionagriculture.org/nobel-laureate-gmo-letter_rjr.html
  2. https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2016/06/29/mo...
  3. http://supportprecisionagriculture.org/view-signatures_rjr.html
  4. http://www.greenpeace.org/international/en/publications/Campaign-reports...
  5. Stone GD, Glover D. Disembedding grain: Golden Rice, the Green Revolution, and heirloom seeds in the Philippines. Agric Human Values. 16 april 2016
  6. Wesseler J, Zilberman D. The economic power of the Golden Rice opposition. Environ Dev Econ. 2014; 19(06):724-742
  7. Potrykus I. Lessons from the 'Humanitarian Golden Rice' project: regulation prevents development of public good genetically engineered crop products. N Biotechnol. 2010 Nov 30;27(5):466-72
  8. Islam SN, Nusrat T et al. Carotenoids and β-carotene in orange fleshed sweet potato: A possible solution to vitamin A deficiency. Food Chem. 2016 May 15;199:628-31
  9. Hu EA, Pan A et al. White rice consumption and risk of type 2 diabetes: meta-analysis and systematic review. BMJ. 2012 Mar 15;344:e1454
  10. Andresh J. „Goldener Reis“: Humanitäre Hilfe oder Prestigeobjekt? Deutsche Medizinische Wochenschrift. 2014; 139(33):1642-1643 · Podcast
  11. Krawinkel MB. What we know and don't know about Golden Rice. Nat Biotechnol. 2007 Jun;25(6):623; author reply 624
  12. Hu L, Zhang J, Ren W et al. Can the co-cultivation of rice and fish help sustain rice production? Sci Rep. 2016 Jun 28;6:28728
  13. Dubock A. The politics of Golden Rice. GM Crops Food. 2014 Jul 3;5(3):210-22
Verschenen in: 
Nieuwsbrief Voedingsgeneeskunde 5 augustus 2016